Minder klachten, andere vliegroute, minder hoge geluidspieken, meer grondlawaai en
geruststellende woorden over de gevolgen Wet op Defensiegereedheid. Dat waren
de hoogtepunten van deze COVM vergadering.
Klachten
Het aantal klachten blijft dalen. Die tendens was er ook bij de vorige vergadering. Het
laatste halfjaar (oktober ’25 tot en met maart ’26) waren er 154 klachten.In dezelfde
periode vorig jaar waren dat er 478. Aanzienlijk meer toen, vanwege 1 dag Ramstein
flag in deze periode, meer avondvliegen en de WIC (wapeninstructeursopleiding voor
verschillende landen). En het afgelopen half jaar is er minder gevolgen dan
gemiddeld, vanwege uitzendingen in Amerika en Japan. Basiscommandant Marcel
van Egmond gaf aan dat avondvliegen zoveel als mogelijk in de simulator geoefend
wordt, maar een deel moet daadwerkelijk goefend worden. Er is op gestuurd om dit
zoveel mogelijk te doen tijdens oefeningen in het buitenland. Daarom is dit
winterseizoen maar drie keer een week avondgevlogen. En dat helpt dan om minder
klachten te krijgen. De werkgroep Klachten die alle klachten analyseert, vroeg aan
het hoofd bureau Geluid of de reacties op de klachten ook gedeeld kunnen worden
met de werkgroep zodat het hele proces van klacht indienen tot klacht afhandelen
beter gevolgd kan worden.
Nieuwe vliegroute:
De basiscommandant liet weten dat hij van plan is om een nieuwe vliegroute in
gebruik te gaan nemen. Bij de start richting het westen wordt nu via/langs Dronryp
gevlogen en daarna wordt naar het noorden afgebogen richting het oefengebied
boven de Noordzee. In de nabije toekomst wil hij de oude vliegroute tussen Menaam
en Dronryp activeren. Hierdoor wordt het geluid beter verdeeld. Ook zorgt het ervoor
dat de benutte geluidsruimte binnen de geluidscontour beter benut kan worden. Nu is
er aan de zuidkant snel een overschrijding, terwijl de geluidsruimte richting Menaam
al decennia lang niet benut wordt. Het zorgt ervoor dat de vliegbasis beter kan
oefenen binnen de bestaande geluidsruimte. Beide routes kunnen voor de helft
gevlogen worden. Een precieze verdeling kan later afgestemd worden met de
verschillende dorpen. Menaam krijgt bij gebruik van deze nieuwe route wat meer last,
Marsum en Dronryp waarschijnlijk wat minder. Van Egmond deelde ook mee dat de
route langs/via Dronryp voortaan iets zuidelijker gevlogen gaat worden. Dus niet
meer bij Dronryp afbuigen na het noorden, maar nadat Dronryp gepasseerd is. Voor
Dronryp weer gunstiger, voor Menaam ook iets. Op verzoek van Geert Verf werd
afgesproken om dit over ca 2 jaar te evalueren met de betrokken dorpen. Via de
meetpunten in Dronryp en Menaam kunnen de effecten goed gemonitord worden. De
Auditcommissie van het permanent geluidsmeetnet zal dat ongetwijfeld gaan doen.
Minder hoge geluidspieken
Gerard Veldman uit Koarnjum deelde namens de Auditcommissie mee dat het aantal
hoge geluidspieken (boven de 115 dB(A) sterk gereduceerd is. Sinds december 2024
vliegen de F-35’s iets hoger bij de start. Pieken boven de 115 decibel komen nu nog
maar incidenteel voor. De volgende stap is om de hoge pieken boven de 110 dB(A)
verder te reduceren. Dat kan door de F-35 kortdurend met naverbrander te laten
starten. Hierdoor zitten de vliegtuigen veel hoger bij Marsum en Jelsum. De
afgelopen twee jaar zijn zogenaamde vergelijkingsvluchten gehouden. Via het
geluidsmeetnet werd inzichtelijk dat dit inderdaad het aantal geluidspieken reduceert.
Niet alleen voor Marsum en Jelsum, maar ook voor Koarnjum, Britsum en Stiens (bij
oostelijke start) en Ingelum, Bitgummole en Bitgum bij westelijke start en zeker bij
start vanaf korte startbaan. Het levert een licht nadeel op voor de Leeuwarder wijk
Westeinde. Bij oostelijke start geeft het kortdurend een iets hoger geluidsniveau. Op
15 april heeft de Auditcommissie de resultaten van de vergelijkingsvluchten
gepresenteerd aan de verschillende dorpen en wijken. Er was commitment om de
vliegbasis te vragen vaker met naverbrander te laten starten. Van Egmond gaf in dat
overleg aan dat niet alle vluchten zo gevlogen kan worden, omdat de
geluidscontouren dat niet toelaten, maar wel dat hij bereid is dit zoveel mogelijk te
doen. Graag hoort hij wat de wensen zijn. Bijvoorbeeld in de zomer wel en in de
winter niet, of net andersom. De Auditcommissie zal dit oppakken. Afgesproken werd
dat dit over ca twee jaar geëvalueerd zal worden.
Wet op Defensiegereedheid (WODG)
Basiscommandant van Egmond benadrukte nog eens dat deze wet de
mogelijkheden gaat bieden om bij dringende urgentie de geluidscontouren te gaan
overschrijden. Dit kan bijvoorbeeld nodig zijn als tijdens de zomer een aantal vliegers
op uitzending moet gaan, maar nog een tekort aantal uren aan nachtvluchten
gemaakt heeft. Dan kan zomerdag incidenteel tot 01.00 of na 4.30 uur in de nacht
gevlogen gaan worden (eventueel verdeeld over meerdere vliegvelden). Maar niet
meer dan absoluut noodzakelijk is. Als werkgever wil v. Egmond de vliegbasis zo
weinig mogelijk openstellen op deze tijden. Maar hij benadrukte wel het belang
daarvan. Bijna alle missies bij uitzendingen worden ‘s nachts gevlogen. De vliegers
moeten dat goed beheersen. Verf en Veldman brachten in dat ze Defensie middels
een Zienswijze (https://marssum.info/geluidscontouren-vliegbasis-kunnen-in-de-
toekomst-overschreden-worden/) gevraagd hebben om dit pas te gaan doen als alle
andere mogelijkheden uitgeput zijn. De woorden van v. Egmond lijken hier bij aan te
sluiten. De Raad van State heeft in een advies zijn fiat (met enkele voorwaarden)
gegeven aan deze wet. De Tweede Kamer zal de wet nog behandelen. Veldman en
Verf zullen bij de Kamerleden nog eens benadrukken om de geluidscontouren te
blijven respecteren. Het is de enige zekerheid die de omwonenden hebben. Guusje
van Vuuren van Defensie verwacht dat in het 1e of 2e kwartaal van volgend jaar de
procedure voor invoering van deze wet afgerond is.
Uitbreiding grondgebonden geluid
In december ’25 heeft Defensie laten weten het grondgebonden geluid in minuten te
willen uitbreiden met 20%. Vanuit omwonenden zijn hierover eerder ook zienswijzen
ingediend (https://marssum.info/uitbreiding-milieuruimte-vliegbasis-leeuwarden/).
Tijdens de vergadering werd de basiscommandant gevraagd naar de reden van de
gewenste uitbreiding. Komen er meer vliegtuigen? Is het onderhoudsschema
verhoogd? Van Egmond legde uit dat de huidige restrictie voor testen van de F-35’s
per dag gelimiteerd is. Soms schieten ze erover heen. Dan moet de test de volgende
dag afgemaakt worden. Per saldo kan dat zelfs iets meer geluid betekenen, maar het
voldoet dan wel aan de norm per dag. Uitbreiding van de norm kan inhouden dat het
wel op 1 dag afgemaakt kan worden. Dit najaar zal Defensie met een officiele reactie
op de Zienswijzen komen. Wordt vervolgd dus.
Geluidsbelasting 2025 bleef binnen de norm
De geluidsbelasting op jaarbasis bleef binnen de geluidscontouren. Eerder werd
gevreesd voor een overschrijding vanwege het intensieve vliegen laat op de avond
tijdens de Ramstein Flag. Dit was wel terug te zien in de hoge Nachtstraffactor (1,85
tegen gemiddeld 1,35), maar het zorgde niet voor een overschrijding. Het werd
gecompenseerd door minder vluchten en slechts 1 week avondvliegen in het najaar.
Stukken zijn weer inzichtelijk
Wilt u alle vergaderstukken zelf ook eens nakijken? Dat kan. Op de website van de
COVM vindt u ze weer. Zie: https://www.covm.nl/de-
covms/leeuwarden/vergaderstukken. Wel geanonimiseerd omdat de AVG
privacyregels niet meer toelaten dat namen genoemd worden.
Update geluidsisolatie
De staatssecretaris zal in het 3e kwartaal van dit jaar een standpunt innemen over de
update van de geluidsisolatie. Vorig jaar februari heeft de Stuurgroep een advies
hierover gegeven. Binnen Defensie wordt het nu uitgewerkt. Den Drijver vond het nu
wel lang stil blijven en hoopte op spoedig vervolg. Verf vroeg aan Defensie om voor
de standpuntbepaling van de staatssecretaris in het 3e kwartaal, opnieuw in gesprek
te gaan, zodat alle adviezen nog eens goed de revue gepasseerd kunnen worden.
Alle eventuele bedenkingen kunnen weggenomen worden. De bewoners wachten al
heel wat jaren. Ze zitten met vragen of ze de kapotte ramen nu wel of niet kunnen
laten vervangen en of ze nu ook akoestisch en thermisch isolatieglas kunnen laten
plaatsen. Wachten kan niet meer.
En verder:
- Werd Anton den Drijver hartelijk bedankt voor zijn bijdrage aan de COVM, de
Stuurgroep en de Auditcommissie. Gedurende 12 jaar was hij een drijvende
kracht. Mee door zijn inspanningen is het geluidsmeetnet goed ontwikkeld,
kwam er een advies mbt de geluidsisolatie en werden bruggen tussen omwonenden en Defensie gebouwd. De Auditcommissie zal later nog afscheid van hem nemen. - Guusje van Vuuren van Defensie liet weten dat Defensie de omzetting van de
geluidsmaat “Kosteneenheid” naar “Lden” aan het onderzoeken is. Ze weegt
drie opties af. Verf vroeg of het mogelijk was om de regio nu al te betrekken in
de afwegingen van de verschillende opties, zodat ze later niet voor een
vaststaand feit komen te staan. “De regio denkt graag pro-actief met u mee”!
Omzetting van de geluidsmaat kan risico’s met zich meebrengen. Die moeten
we voor zijn. - Liet van Egmond weten dat het meest intensieve vliegdeel van de WIC in
Noorwegen gevlogen zal worden. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan een
wens van de COVM. Wel zal week 28 een intensieve vliegweek zijn. Tot de
zomer zal er ook wat meer gevlogen worden dan gemiddeld vanewege de
WIC. Het kan zijn dat er drie “Waves” op een dag gevlogen gaan worden i.p.v.
twee. - Zal de QRA weer een tijdje vanaf vliegbasis Leeuwarden gaan vliegen.
- Nodigde van Egmond de buren van harte uit voor het concert van de
Luchtmachtkapel. Met dit concert willen Vliegbasis Leeuwarden en de
Koninklijke Luchtmacht hun dankbaarheid uitspreken naar alle buren en
omwonenden, als blijk van waardering voor de betrokkenheid en het begrip
gedurende het jaar. Zie: https://marssum.info/burendag-vliegbasis-
leeuwarden/ - Blijft de MQ9 Reaper nog langer in Roemenië.
- Heeft de Omgevingsvergunning van de vliegbasis in december en januari ter
inzage gelegen. Er zijn Zienswijzen ingediend. Middels een nota van Antwoord
zal de reactie gedeeld worden. De Wet Natuur Beheer is vernietigd. Het
wachten is op een nieuw besluit. - Is het gezondheidsonderzoek (gevolgen vliegtuiglawaai en specifiek kans op
gehoorschade)) per 1 febrauri van start gegaan. Het RIVM voert dit uit in
opdracht van Defensie. - Zal de volgende COVM vergadering gehouden worden op 9 november 2026.
Gerard Veldman uit Koarnjum
Geert Verf uit Marsum